Mostrar mensagens com a etiqueta Timor-Leste. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Timor-Leste. Mostrar todas as mensagens

segunda-feira, 28 de setembro de 2009

Asitensia Engenharia Militar ba Konstrusaun Projetus Nasionais, Dezatres Naturais no Rekonstrusaun Pos-koflitus - Situasaun iha Timor-Leste

ALOKUSAUN SUA EXELÊNSIA PRIMEIRU-MINISTRU NO MINISTRU DEFEZA I SEGURANSA

KAY RALA XANANA GUSMÃO

IHA OKAZIAUN ABERTURA SEMINÁRIU “ASISTÊNSIA ENGENHARIA MILITÁR BA KONSTRUSAUN PROJETUS NASIONAIS, DEZASTRES NATURAIS NO REKONSTRUSAUN PÓS-KONFLITU – SITUASAUN IHA TIMÓR-LESTE”

25 Setembru 2009
Hotel Timor, Díli

Exmus. Senhores Membrus Governu
Distintus Deputadus
Exmu. Senhór Xefe Estadu Maiór Jenerál Forças Armadas
Exmus. Reprezentantes Korpu Diplomátiku
Membrus Forsas Armadas, Polísias no Protesaun Sivíl,
Distintus konvidadus no oradores internasionais
Senhoras no senhores,

Uluk nana’in ha’u hakarak ható liafuan apresu ba organizadores Semináriu ida ne’e nian, liuliu ba maluk sira hotu ne’ebé haknaar iha Sekretaria Estadu Defeza, ne’ebé servisu maka’as tebes atu inisiativa ida ne’e bele hetan susesu i, klaru, ba Sekretáriu Estadu Defeza, Dr. Júlio Tomás Pinto.

Semináriu ne’ebé foin primeira vez halo, kona-ba asistênsia militár ba konstrusaun projetus nasionais, dezastres naturais no rekonstrusaun pós-konflitu iha Timór-Leste, ne’e tema ida ke atuál tebes no reflete empenhu Governu nian atu kria ambiente seguransa no estabilidade, ho forma transversál ba instituisoens Estadu nian tomak i, naturalmente, konta mós ho ita nia parseirus nasionais no internasionais sira nia tulun.

Tanba objetivu ida hotu husi semináriu ida ne’e mak oinsá bele buka kompreende papél fundamentál Forsas Armadas nian iha konstrusaun Nasaun no iha dezenvolvimentu komunidades, mak ha’u hakarak destaka katak Forsas Armadas hanesan pilár fundamentál ida hotu ita nia Estadu nian i bele dehan mós katak tuir loloos sira mak embriaun ka dubun Pátria timorense.

Iha períodu ida ne’ebé ita foin selebra 10º Aniversáriu ba ita nia liberdade, timór-oan tomak, tantu jerasaun atuál no aban-bainrua nian, hotu-hotu tenke agradese wa’in tebes ba mane ka feto sira hotu ne’ebé serve iha FALINTIL durante tempu Rezistênsia, tanba ho sira nia sakrifísius mak ita bele sai benefisiadus. Karik sira la iha mak ita sei la mai hamutuk iha ne’e.

Senhoras no senhores,

Ita hotu hatene visisitudes ka difikuldades oioin ne’ebé F-FDTL hasoru dezdeke timór-oan tomak, interpreta didi’ak aspirasoens lejítimas husi partes ne’ebé kaer destinu povu ida ne’e nian, deside duni atu mantein nafatin Forsas Armadas Estadu Independente foun ida ne’e nian. Ita hanoin hikas fali difikuldades boot ne’ebé uluk ita hasoru atu bele impoin ita nia vontade ba ema sira ne’ebé hanoin katak ita nia Nasaun la presiza harí forsa defeza.

Ita moris iha mundu ida ke muda beibeik. Iha tinan sanulu ka ruanulu resin laran, ita asiste ameasas foun ba páz no estabilidade mundiál ne’ebé tekitekir mosu mai, temi naran ameasas naun-konvensionais, ne’ebé bele tau iha perigu Estadu independente ida nia Soberania.

Ezemplu flagrante ka loloos nian kona-ba realidade foun ida ne’e mak terrorizmu internasionál, ne’ebé bele akontese iha kualkér parte iha mundu, i la iha País ida mak bele sés-an husi kalamidade ka dezastre boot ida ne’e.

Hosi parte seluk, alterasoens klimátikas ne’ebé rejista daudaun iha ita nia Planeta provoka mós katástrofes ka dezastres barak, sai ameasa boot ba seguransa no ba ita hotu nia moris, liu-liu ba populasoens indefezas ka kbiit laek sira.

Mai ita haré kazus foun balu ne’ebé foin mosu iha ita nia rejiaun, kona-ba dezastres naturais ne’ebé boot tebes: hahú hosi rai-nakdoko iha Xina no Indonézia, udan boot no bee sa’e maka’as iha Myanmar to’o ahi hán-rai iha Austrália, ne’e hanesan ezemplus balu de’it.

Timór-Leste mós vulnerável atu hetan dezastres naturais, hanesan tempu bailoron ne’ebé naruk tebes, anin boot ne’ebé sobu sasán hotu, rai-nakdoko, udan boot no bee sa’e maka’as i tsunamis. Aat liu mak hanesan iha ita nia kazu, ita la iha sistemas teknolójikus hodi alerta ka aviza ema i, sorti boot, tanba ita seidauk iha experiênsia, katak seidauk hasoru kalamidades boot hanesan ne’e.

Senhoras no senhores,

Tanba realidade atuál hanesan ne’e mak ita tenke estuda konseitu foun ida atu emprega ka uza Forsas Armadas. Atu bele hatán hasoru dezafiu ida ne’e maka harí ona iha Sekretaria Estadu Defeza, Grupu Estudu 20/20.

4 Inisiativas tomak ne’ebé bele kontribui ba estudu ida ne’e, naturalmente, ami simu ho liman rua. Tanba ne’e mak semináriu ida ne’e importante tebes, liu-liu tanba atu koalia no tetu didi’ak kona-ba posibilidades atu emprega Forsas Armadas iha áreas ne’ebé la halo parte defeza territoriál Nasaun ida ne’e nian, tuir nia kontextu rasik.

Konseitu Seguransa Nasionál ne’ebé Paízes avansadus barak mak komesa halo fali ona revizaun, relasiona ho kestoens doutrina militár, hatudu katak fronteira ka diferensa entre defeza nasionál ho seguransa interna ladún kle’an ona. Fronteira ne’e kloot ba daudaun, atividades ne’ebé dezenvolve iha área rua ne’e nian atu kompleta malu, tanba labele haketak duni malu.

Timór-Leste foin daudaun ne’e, hetan experiênsia ida ke bele komprova efikásia aplikasaun konseitu foun ida ne’e nian: tau hamutuk forsas F-FDTL no PNTL, hanesan resposta hasoru atentadus ne’ebé halo iha fulan Fevereiru tinan liubá.

Maski idaidak ho nia misaun ne’ebé la hanesan, maibé tanba hala’o hamutuk ho forma konsertada, Insituisones rua ne’e konsege atinje obetivu komún, hodi garante seguransa ba populasoens no ba sira nia rikusoin tomak. Karik la’o mesamesak, mak sira sei la hetan rezultadus ne’ebé hanesan, ho susesu boot.

Buat ne’ebé sira aprende liuhusi operasaun ida ne’ebá mak loke dalan ba elaborasaun Lei kona-ba Seguransa Nasionál no Lei kona-ba Defeza Nasionál. Ita agora kria daudauk Sistema Integradu ba Seguransa Nasionál, ne’ebé entidades hotu-hotu ho responsabilidades iha área setór seguransa, haré tuir konseitu ne’ebé kle’an liu, enkuadara no artikula malu hamutuk. Sistema Integradu ba Seguransa Nasionál hatuur, liu-liu iha vértise ka pontu aas ida ne’ebé kompostu husi Defeza, Seguransa Interna no Protesaun Sivíl.

Atu bele hasoru ho susesu ameasas ne’ebé bele tau iha perigu sosiedade timorense tomak nia vivênsia ka moris loroloron nian, importante katak Forsas Armadas, Polísia no Protesaun Sivíl servisu hamutuk hodi bele atinje fin ka objetivu ida de’it mak: atu garante independênsia no soberania podér polítiku, unidade no integridade territóriu nasionál i liberdade ho seguransa populasoens tomak nian.

F-FDTL tenke prepara-an atu hala’o misoens foun ne’ebé kontempla iha Lei Seguransa Nasionál, liu-liu kona-ba atu fó tulun ba populasoens ne’ebé hetan dezastres ka kalamidades públikas.

Auxíliu militár relasiona ho ajuda umanitária no jestaun emerjênsias, oras ne’e sai importante liután ona, ne’ebé presiza iha koordenasaun no kolaborasaun ativa ho autoridades Estadu sira seluk hanesan polísia i protesaun sivíl, no mós ho entidades ne’ebé responsáveis ba transportes, infra-estruturas, servisus saúde, solidariedade i asistênsia sosiál.

Aleinde ida ne’e, envolvimentu entidades naun governamentais no apoiu parseirus dezenvolvimentu, hamutuk ho kapitál experiênsia ne’ebé hetan ona, fundamentais tebes ba prosesu aprendizajen atu bele hadi’a ita nia kapasidades, ita nia organizasaun i koordenasaun mekanizmus.

Senhoras no Senhores,

Rekursu ba Engenharia Militár buat ida ke inovadór tebes ba ita nia Forsas Armadas, tanba ne’e, presiza explora lailais. F-FDTL sira mós bele, no tenke dezempenha papél preponderante ka boot liu iha área ne’ebé ita sei kuran buat barak, hanesan iha konstrusaun ka rekonstrusaun infra-estruturas, tanba importante tebes ba dezenvolvimentu ekonómiku País ne’e nian, i, konsekuentemente, atu bele hadi’a ita nia Povu tomak nia kondisoens moris. Ha’u hein katak liuhusi semináriu ida ne’e, bele define klaru liután formas oinsá atu emprega Forsas Armadas, espesialmente nia Engenharia Militár, iha misoens ne’ebé tuir âmbitu Protesaun Sivíl no Ajuda Umanitária.

Mai ita servisu hamutuk atu nune’e iha tempu badak, ita nia Engenharia Militar, husi “mehi” bele sai tebes realidade.

Obrigadu barak.

Kay Rala Xanana Gusmão
25 Setembru 2009

Antonio Ramos da Silva
Assessor da Comunicacao do PM Kay Rala Xanana Gusmao
Contactos: Email: gabinetemediapm@ gmail.com ou a.ramos@gpm. gov.tl Telefs.: +6707230087/3310143

sexta-feira, 25 de setembro de 2009

Licenciamento e Acreditação de Instituições de Ensino Superior em Timor-Leste

COMUNICADO DE IMPRENSA
Licenciamento e Acreditação de Instituições de Ensino Superior em Timor-Leste
24 de Setembro de 2009
.
Com o intuito de estabilizar e garantir a qualidade do ensino superior em Timor-Leste, o Ministério da Educação deu início a um processo de Licenciamento e Acreditação, que foi conduzido em 2008 e 2009 por uma equipa de avaliação exter na internacional de peritos.

O resultado desta avaliação desenvolvida em 2008, a 14 instituições que se candidataram ao processo, atribuiu acreditação a sete instituições de ensino superior, rejeitou a acreditação a duas, e colocou à experiência cinco instituições:

Destas cinco instituições colocadas à experiência, duas foram acreditadas e três tiveram a sua acreditação rejeitada na avaliação de Agosto deste ano, sendo elas:

Universidade acreditada - Universidade de Paz (UNPAZ)
Academia acreditada - Instituto Profissional de Canossa (IPC)
Universidades rejeitadas - Universidade de Díli (UNDIL) e Universidade Oriental (UNITAL)
Academia rejeitada - Academia Computer Klik (AKAKOM)

Para realizar as avaliações, foi nomeada uma equipa de avaliação internacional proveniente de vários países, pertencendo, a maior parte, à Rede de Qualidade Ásia Pacífico (RQAP), nomeadamente:

Dra. Marjorie Peace Lenn,
Presidente, Centro de Garantia de Qualidade no Ensino Internacional, EUA (Líder da Equipa)

Dr. António MacDowell de Figueiredo,
Universidade Federal do Rio de Janeiro e antigo Secretário Nacional do Ensino Super ior do Brasil, Ministério da Educação

Dr. Adil Basuki Ahza,
Secretário Executivo da Instituição Nacional de Acreditação do Ensino Superior, Indonésia

Dr. Manuel Corpus,
Director Executivo, Instituição de Acreditação de Faculdades e Universidades das Filipinas

Dr. John Harre,
Autoridade de Qualificação de Institutos Tecnológicos e Politécnicos da Nova Zelândia

Dr. Haji Hazman Shah Vijayan Abdulllah,
Faculdade de Estudos Administrativos, Científicos e Políticos, universidade de Tecnologia, Malásia

O Ministério da Educação submeteu os resultados desta avaliação de Agosto de 2009 ao Conselho de Ministros na Quarta-feira de dia 23 de Agosto, obtendo a seguinte deliberação:

1. Conceder mais um ano às instituições ainda não acreditadas, nomeadamente a UNDIL e a UNITAL, para que possam resolver a situação dos estudantes e a situação futura da própria instituição.

2. Interditar estas instituições de receber inscrição de novos estudantes.

3. A AKAKOM deverá coordenar-se com a Secretaria de Estado da Formação Profissional e
Emprego e ajustar os cursos ao nível da formação profissional dentro dos critérios e parâmetros estipulados pela Secr etaria de Estado da Formação Profissional e Emprego.

O Conselho de Ministros expressou a sua apreciação por todo este trabalho
desenvolvido, e reiterou o seu apoio a todos os afectados, no sentido de assegurar um ambiente de ensino superior que corresponda às necessidades nacionais.

Antonio Ramos da Silva
Assessor da Comunicacao do PM Kay Rala Xanana Gusmao
Contactos: Email: gabinetemediapm@ gmail.com ou a.ramos@gpm. gov.tl Telefs.: +6707230087/3310143

Licensing and Accreditation of Tertiary Education in Timor-Leste

Press Release
Licensing and Accreditation of Tertiary Education in Timor-Leste
24th September 2009

Having the purpose to stabilize and guarantee the quality of tertiary education in Timor-Leste, the Ministry of Education led off a process of licensing and accreditation that was conducted in 2008 and 2009 by the experts of an externally international assessment team.

The results of this assessment being done in 2008, to 14 institutions that applied to the process, it had attributed accreditation to seven institutions of high education, two were rejected, and 5 by way of trial:

Among 5 institutions on trial, two of them were accredited and three were rejected their accreditation during the assessment process occurred in August 2008, as follows:

Accredited University – Universidade de Paz (UNPAZ)
Accredited Academy – Instituo Profissional de Canossa (IPC)
Rejected Universities – Universidade de Díli (UNDIL) and Universidade Oriental (UNITAL)
Rejected Academy - Academia Computer Klik (AKAKOM)

The designating team for the international assessment consisted of members coming from various countries and majority of them belonged to the Net of Asia Pacific namely:

Dra. Marjorie Peace Lenn,
President of Quality Guarantee Center in the International Education, USA (Team Leader)

Dr. António MacDowell de Figueiredo,
Universidade Federal do Rio de Janeiro and former national secretary of the Brazilian High Education, Ministry of Education.

Dr. Adil Basuki Ahza,
Executive Secretary of National Institution of Accreditation of High Education, Indonesia

Dr. Manuel Corpus,
Executive Director of Accreditation Institution of Philippines Faculties and Universities

Dr. John Harre,
Authority of Qualification of technology and Polytechnic Institute of New Zealand

Dr. Haji Hazman shah Vijayan Abdullah,
Faculty of Administrative, Scientific and Politic Studies of Malaysian Technology University.

The Ministry of Education submitted the results of this assessment of August 2009 to the Council of Ministers on Wednesday 23rd August, with the following deliberation:

1. Giving one year more to the institutions that are not accredited, such as UNDIL and UNITAL in order they could resolve the students’ situations and the future situation of the institutions themselves.

2. Not allowing these institutions to receive registration from new students.

3. The AKAKOM should coordinate with the State Secretariat for Professional Development and Employment and adjust the courses to the Professional Development within the criteria and parameters established by the State Secretariat for Professional Development and Employment.

The Council of Ministers expressed its appreciation for this job being done and reiterated its supports to all affected parts, in the sense of ensuring an environment of high education that could meet the national necessities.
.
Antonio Ramos da Silva
Assessor da Comunicacao do PM Kay Rala Xanana Gusmao
Contactos: Email: gabinetemediapm@ gmail.com ou a.ramos@gpm. gov.tl Telefs.: +6707230087/ 3310143